22 września 2020 roku z inicjatywy Instytutu Pileckiego odbyła się uroczystość upamiętniająca mieszkankę Tomaszowa Mazowieckiego Karolinę Juszczykowską, która straciła życie za ukrywanie Żydów w okresie II wojny światowej.
W uroczystości udział wzięli: Wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Magdalena Gawin, członkowie rodziny Karoliny Juszczykowskiej, przedstawiciele Instytutu Pileckiego, władz powiatu i miasta oraz miejskich i powiatowych służb i instytucji. Powiat Tomaszowski reprezentowali: Przewodnicząca Rady Powiatu Wacława Bąk, Starosta Mariusz Węgrzynowski, Wicestarosta Leszek Ogórek, Członkowie Zarządu – Elżbieta Łojszczyk, Michał Czechowicz i Marek Kubiak oraz Sekretarz Powiatu Jerzy Kowalczyk.
Uroczystość rozpoczęła się Mszą św. w kościele pw. NMP Królowej Polski celebrowaną przez księdza proboszcza Zygmunta Niteckiego. Po mszy uczestnicy uroczystości w asyście pocztów sztandarowych z 25 Brygady Kawalerii Powietrznej, I Liceum Ogólnokształcącego, Zespołu Szkół Ponadpodstawowych nr 1, Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 4 i Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 6 przeszli do Parku im. Stefanii i Juliana Tuwimów, gdzie odbyło się uroczyste osłonięcie tablicy pamiątkowej.
Obelisk z tablicą odsłoniła Wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Magdalena Gawin i członek rodziny Karoliny Juszczykowskiej Jacek Dziubek. Obelisk został poświęcony przez księdza dziekana Zygmunta Niteckiego. Uczestnicy uroczystości minutą ciszy uczcili wszystkich Polaków, którzy zginęli w czasie II wojny światowej ratując ludzkie życie, po czym złożyli pod obeliskiem kwiaty.
„Niech to piękne chrześcijańskie świadectwo Karoliny Juszczykowskiej buduje naszą historię lokalną. Niech o Karolinie Juszczykowskiej uczą się dzieci w tomaszowskich szkołach. (…) Jeśli ktoś oddaje życie za niewinnych, śmierć cofnie swój wyrok. Dzisiaj wołamy po imieniu Panią Karolinę Juszczykowską i cofamy wyrok śmierci” - powiedziała Wiceminister prof. Magdalena Gawin.
Starosta Tomaszowski Mariusz Węgrzynowski w swoich słowach zaznaczył, że „życie jest wartością bezcenną, najważniejszą. Każdy, kto chroni życie, to osoba, której należy się szacunek i uznanie. Każdy, kto broni życia z narażeniem własnego życia to bohater. (…) Dzisiejsza uroczystość to piękna lekcja historii, która powinna trafić do społeczeństwa, a szczególnie do młodzieży, żebyśmy pamiętali, jak zachowywali się Polacy w czasie II wojny światowej – jak prawdziwi chrześcijanie, jak prawdziwi katolicy pomagali innym narodom po to, by razem tę wojnę przeżyć. (…) Najważniejsza jest wspólna miłość do drugiego człowieka”.
Uroczystość została zorganizowana przez Instytut Pileckiego przy współudziale Starostwa Powiatowego w Tomaszowie Maz. i Urzędu Miasta Tomaszowa Maz. w ramach projektu „Zawołani po imieniu”. To projekt, którego celem jest uhonorowanie osób narodowości polskiej zamordowanym za niesienie pomocy Żydom w czasie okupacji niemieckiej.
Do rodziny Karoliny Juszyczykowskiej skierował słowa uznania za jej piękne życie i świadectwo życia
Karolina Juszczykowska w czasie okupacji niemieckiej mieszkała w Tomaszowie Maz. przy ul. Niebrowskiej. W pierwszych dniach czerwca 1944 roku spotkała dwóch nieznajomych mężczyzn, którzy podając się za miejscowych Żydów poprosili ją o udzielenie im schronienia, za co obiecali regularnie wypłacać niewielką sumę pieniędzy. Najprawdopodobniej udało im się zbiec z transportu do obozu zagłady w Treblince, albo też byli uciekinierami z obozu pracy przymusowej w obwodzie radomskim. Karolina Juszczykowska, której sytuacja materialna była trudna i ledwo starczało jej na życie, przystała na ich propozycję. Przez sześć tygodni mężczyźni spali w jej mieszkaniu na podłodze, a w sytuacjach alarmowych ukrywali się w piwnicy. Kobieta gotowała im i przynosiła jedzenie, będąc świadomą, że ryzykuje własnym życiem. 23 lipca 1944 Niemcy otoczyli kamienicę, a znalezionych przypadkiem Żydów ukrytych w piwnicy rozstrzelali na miejscu. Kobieta została aresztowana i osadzona w więzieniu policyjnym. 23 sierpnia Sąd Specjalny skazał ją na karę śmierci. Wyrok wykonano 9 stycznia 1945 roku we Frankfurcie nad Menem.
Więcej informacji na temat projektu „Zawołani po imieniu” znajduje się na stronie Instytutu Pileckiego: https://instytutpileckiego.pl/pl/wydarzenia/zawolani-po-imieniu
