Poradnik dla konsumentów. Gospodarowanie odpadami komunalnymi.
USŁUGI GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI
- PORADNIK DLA KONSUMENTÓW
1. Co konsument powinien wiedzieć w zakresie obowiązujących
przepisów prawa przed podpisaniem umowy na wywóz odpadów
komunalnych;)
gminy. Zadanie to regulują w szczególności przepisy ustawy o utrzymaniu czystości
i porządku w gminach. W świetle obowiązujących przepisów odbieranie odpadów
komunalnych od właścicieli nieruchomości jest działalnością regulowaną w rozumieniu
ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Każdy przedsiębiorca odbierający odpady
komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany do uzyskania wpisu do rejestru
działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli
nieruchomości w gminie, na terenie której zamierza odbierać odpady. Natomiast rada
gminy uchwala regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. Regulamin jest
aktem prawa miejscowego, powszechnie obowiązującego na terenie gminy, której rada go
uchwaliła. Oznacza to, że wiąże on wszystkich, którzy znajdą się na terenie gminy, nie
tylko jej mieszkańców, ale także wszystkie osoby, które choćby czasowo znajdą się na jej
terenie. Regulamin ogłaszany jest w wojewódzkim dzienniku urzędowym i udostępniany w
zbiorze przepisów gminnych w siedzibie danej gminy lub na jej stronie internetowej.
W świetle postanowień regulaminu oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach właściciele nieruchomości mają obowiązek utrzymania czystości i porządku
w szczególności poprzez:
• wyposażenie nieruchomości w urządzenia służące do zbierania odpadów,
• utrzymywanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym
i technicznym,
Wykonanie tego obowiązku jest możliwe jedynie poprzez zawarcie umowy z odpowiednim
podmiotem świadczącym usługi w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli
nieruchomości, a co z tym się wiąże koniecznością wnoszenia opłat za te usługi.
W związku z powyższym, przed podpisaniem umowy z przedsiębiorcą wywożącym odpady
komunalne warto upewnić się, czy jest on wpisany do jawnego rejestru działalności
regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości
danej gminy oraz zapoznać się z regulaminem utrzymania czystości i porządku
obowiązującym na terenie gminy. Regulaminy te są jawne i udostępnianie w siedzibie
gminy i na jej stronach internetowych.
2. Umowa na wywóz odpadów komunalnych
strony (przedsiębiorca i konsument) określają zakres czynności, jakie zostaną wykonane.
Do jej zawarcia wystarczające jest złożenie zgodnych oświadczeń woli przez
przedsiębiorcę świadczącego usługę wywozu odpadów komunalnych i konsumenta. Umowa
ta winna być zawarta na piśmie, gdyż właściciele nieruchomości, wykonując obowiązek
pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych, są obowiązani
do udokumentowania tego faktu w formie zawartych umów i dowodów uiszczania opłat za
te usługi. Przede wszystkim w jej treści należy określić obowiązek przedsiębiorcy do
wykonania usługi na odbiór odpadów komunalnych oraz jego wynagrodzenia za świadczoną
usługę. Sposób wykonania usługi na wywóz odpadów komunalnych został już uregulowany
w przepisach prawa, w szczególności w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w
gminach, w ustawie o odpadach oraz regulaminie utrzymania czystości i porządku na
terenie gminy.
Dla umów na wywóz odpadów komunalnych przepisy nie przewidują specjalnej ochrony
prawnej dla konsumentów. Zastosowanie tu mają uregulowania kodeksu cywilnego, w tym
przepisy dotyczące zakazu stosowania niedozwolonych postanowień umownych we
wzorcach umów.
Umowy na wywóz odpadów komunalnych z uwagi na masowy charakter są przygotowywane
przez przedsiębiorców w formie wzorca umowy, zawierającego z góry ustalone przez niego
prawa i obowiązki stron, gotowego do podpisania po wstawieniu danych osobowych
konsumenta i pełnomocnika podpisującego umowę w imieniu przedsiębiorcy. Biorąc pod
uwagę, że wzorce te zawierają postanowienia narzucone konsumentowi przez
przedsiębiorcę, w szczególności dotyczące warunków rozwiązania umowy wraz ze
wskazaniem okresu wypowiedzenia, składania i rozpatrywania reklamacji konsumenckich,
zmiany treści wzorca umowy, uiszczania opłat, odpowiedzialności za niewykonanie lub
nienależyte wykonanie umowy, czy sposobu rozstrzygania sporów, przed ich podpisaniem
konsument powinien dokładnie zapoznać się z ich treścią.
2.1. Na co przede wszystkim należy zwrócić uwagę przy zawieraniu
umowy na wywóz odpadów komunalnych
2.1.1.Kompleksowość uregulowań w umowie na wywóz odpadów
Przed zawarciem umowy należy sprawdzić czy umowa na wywóz odpadów komunalnych
zawiera postanowienia regulujące obowiązki konsumenta – właściciela nieruchomości -
nałożone na niego w regulaminie utrzymania czystości i porządku na terenie danej gminy.
W szczególności dotyczy to takich uregulowań jak:
• wielkość i rodzaj pojemników na odpady komunalne,
• częstotliwość odbierania odpadów komunalnych,
• częstotliwość dezynfekcji pojemników na odpady komunalne,
• obowiązek i zasady prowadzenia selektywnej zbiórki odpadów komunalnych.
Brak ww. uregulowań w umowie może skutkować obciążaniem konsumenta dodatkowymi
pozaumownymi kosztami związanymi z wypełnieniem obowiązków nałożonych na niego
przez gminę.
2.1.2 Odpowiedzialność przedsiębiorcy świadczącego usługę wywozu odpadów
komunalnych
Przedsiębiorca jako strona umowy na wywóz odpadów komunalnych jest odpowiedzialny za
niewykonanie lub nienależyte wykonanie tej usługi, chyba że zostało to spowodowane
okolicznościami, za które przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności. Przyczynami, które
nie powodują powstania odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie przedsiębiorcy, są
między innymi: siła wyższa (zdarzenie zewnętrzne, niemożliwie do przewidzenia i
niemożliwe do zapobieżenia), wyłączna wina konsumenta, działania osób trzecich, które
nie uczestniczą w wykonaniu usługi. Tym samym, w umowie nie powinny znaleźć się
postanowienia zwalniające przedsiębiorcę z odpowiedzialności za niewykonanie lub
nienależyte wykonanie umowy z przyczyn niebędących siłą wyższą lub z przyczyn
zawinionych przez firmę współpracującą z przedsiębiorcą, takie jak np.: „Usługodawca nie
ponosi odpowiedzialności za niezachowanie częstotliwości wywozu wynikającej z
czasowego zamknięcia wysypiska”.
Takie postanowienie i jemu podobne są niedozwolone. Przed podpisaniem umowy należy
więc sprawdzić, czy w umowie znajdują się postanowienia takiej treści lub podobne,
wyłączające odpowiedzialność przedsiębiorcy z powodu zachowań współpracujących z nim
podmiotów oraz te, które wyłączają odpowiedzialność w sytuacjach, które nie muszą być
uznane przez sąd za siłę wyższą. Jeśli jednak tego typu zapisy znajdą się w umowie, należy
zwrócić się do przedsiębiorcy o ich usunięcie.
2.1.3 Cena za wywóz odpadów komunalnych i jej zmiana w umowie
Przed podpisaniem umowy należy też sprawdzić cenę, sposób jej określenia oraz zasady jej
zmiany. Cena ustalona w umowie nie może być wyższa od górnych stawek za wywóz
odpadów komunalnych uchwalanych przez radę gminy i powinna być ceną brutto.
Podawanie ceny netto lub informowanie, że do ceny netto dodawany jest podatek VAT
(np.: postanowienie o treści: „Strony zgodnie ustalają, że Zamawiający za wykonanie
przedmiotu umowy określonego w § 1 zapłaci wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie np.
35,00 zł + VAT”) jest bezprawne, gdyż stanowi naruszenie ustawy o cenach. Zmiana ceny
wykonania usługi jest dopuszczalna, o ile nie przekroczy górnych stawek za wywóz
odpadów komunalnych uchwalanych przez radę gminy. Informacja o zmianie ceny musi być
jednak doręczona konsumentowi na piśmie, a umowa musi zawierać postanowienie
gwarantujące konsumentowi prawo do jej wypowiedzenia w następstwie zmiany ceny.
Postanowienia pomijające w swojej treści obowiązek doręczenia konsumentowi na piśmie
informacji o zmianie ceny na świadczone usługi wywozu odpadów komunalnych lub takie,
które nie przewidują możliwości wypowiedzenia umowy w następstwie zmiany ceny, np.
postanowienia o treści:
• „(…) W przypadku zmiany wysokości opłat Zleceniobiorca zawiadamia o tym poprzez
rozplakatowanie nowych opłat.”,
• „Wynikająca z umowy cena może ulec zmianie na skutek wzrostu kosztów odbioru
nieczystości bez konieczności aneksowania. Zmiana może nastąpić jedynie
w porozumieniu z Urzędem Gminy.”,
• „(…) Zmiana ceny nie stanowi zmiany treści umowy.”.
są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, gdyż przewidują uprawnienie
przedsiębiorcy do określenia lub podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania
konsumentowi prawa odstąpienia od umowy.
Postanowienia o wskazanej powyżej treści lub tożsame z nimi są bezprawne.
3. Reklamacja usługi wykonywanej w ramach umowy na wywóz
odpadów
Umowa na wywóz odpadów komunalnych winna regulować prawo konsumenta do składania
reklamacji związanych z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem usługi wywozu
odpadów komunalnych. Treść tych postanowień nie powinna budzić wątpliwości
interpretacyjnych, co do obowiązków i uprawnień stron umowy w tym zakresie i ma
umożliwiać konsumentowi skuteczne złożenie reklamacji. W związku z powyższym
postanowienia zastrzegające rażąco krótki termin dla złożenia reklamacji, np.
postanowienie o treści:
• „Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku
opóźnienia w wywozie.”
lub
• „Reklamacje związane z wykonaniem usługi objętej umową zgłaszać w terminie 48
godzin od wykonywanej usługi.”
stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Postanowienia tej lub podobnej treści
wyłączają bowiem lub istotnie ograniczają odpowiedzialność za niewykonanie lub
nienależyte wykonanie usługi wprowadzając rażąco krótki termin składania przez
konsumenta reklamacji na nienależyte wykonanie umowy przez przedsiębiorcę. Mogą
wywołać u konsumenta mylne wrażenie, że po upływie jednego tygodnia traci on prawo
dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania umowy. Postanowienia
o wskazanej powyżej treści lub tożsame z nimi są bezprawne.
Reklamację należy składać na piśmie, za poświadczeniem odbioru i potwierdzeniem daty
jej złożenia. W treści należy zamieścić niezbędne informacje pozwalające zidentyfikować:
składającego reklamację, zdarzenie którego dotyczy reklamacja oraz żądanie konsumenta
związane z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem usługi wywozu odpadów
komunalnych. Jeżeli przedsiębiorca nie wykonał usługi wywozu odpadów komunalnych
konsument ma prawo żądać zmniejszenia wynagrodzenia należnego przedsiębiorcy o
wartość niewykonanej usługi. Jeżeli natomiast nałożono na konsumenta mandat z tytułu
niewywiezienia odpadów komunalnych, dodatkowo może się on ubiegać o odszkodowanie w
wysokości co najmniej wartości mandatu i kosztów związanych z jego uiszczeniem.
4. Wypowiedzenie umowy na wywóz odpadów komunalnych
Należy dokładnie sprawdzić zasady wypowiedzenia umowy na wywóz odpadów
komunalnych, z uwzględnieniem ochrony interesów ekonomicznych konsumenta. Jeżeli w
umowie nie zostały określone terminy wypowiedzenia umowy, można ją wypowiedzieć
w każdym czasie. Oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy powinno być złożone na
piśmie do przedsiębiorcy, a wywołuje ono skutki w sytuacji, gdy dotarło do drugiej strony
umowy albo zostało wprowadzone do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, że
druga strona umowy mogła się zapoznać z jego treścią.
Gdy umowa określa terminy lub zasady jej wypowiedzenia, konsument jest zobowiązany
stosować się do tych uregulowań.
5. Do kogo zwrócić się o pomoc w razie sporu z przedsiębiorcą
5.1 Rzecznicy konsumentów
W sytuacji, przedsiębiorca świadczący usługę wywozu odpadów komunalnych nie
właściwego miejscowo miejskiego bądź powiatowego rzecznika konsumentów, do zadań
którego należy m.in. zapewnienie bezpłatnego poradnictwa konsumenckiego i informacji
prawnej w zakresie ochrony interesów konsumentów. Rzecznik może również wystąpić do
przedsiębiorcy w imieniu i na rzecz konsumenta. Informacji o siedzibie właściwego dla
danego powiatu lub miasta rzecznika konsumentów należy poszukać w najbliższym
starostwie powiatowym lub w urzędzie miasta a także na stronie
www.uokik.gov.pl/rzecznicy_konsumentow.php
5.2 Federacja Konsumentów
W razie problemów z przedsiębiorstwem świadczącym usługę wywozu odpadów
komunalnych, konsument może się także zwrócić – osobiście lub telefonicznie - do
jednego z klubów Federacji Konsumentów, które znajdują się w 48 miastach Polski. Jeżeli
sprawa jest bardziej skomplikowana i nie wystarczy ustna porada, prawnicy Federacji
mogą podjąć bezpośrednią interwencję - np. zwrócić się do przedsiębiorcy i wykazać mu,
że postąpił nieprawidłowo. Adresy i telefony wszystkich klubów Federacji dostępne są na
stronie www.federacjakonsumentow.org.pl
Federację Konsumentów prowadzi też infolinię konsumencką finansowaną z budżetu
Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, gdzie od poniedziałku do piątku w godzinach
9.00 – 17.00 prawnicy udzielają porad pod numerem telefonu 800 007 707 bądź mailowo
pod adresem: porady_prawne@federacja-konsumentow
6. Zmiany wprowadzone od 1 stycznia 2012 roku
1 stycznia 2012 roku w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zostały
wprowadzone zmiany. Gminy zostały tym samym zobowiązane do przejęcia
od konsumentów - właścicieli nieruchomości, obowiązku prowadzenia działalności
w zakresie odbierania odpadów komunalnych, nie później niż do 30 czerwca 2013 roku.
Gminy – w drodze przetargu – wybiorą przedsiębiorców, którzy będą świadczyć te usługi.
Na konsumencie przestanie ciążyć indywidualny obowiązek pozbywania się zebranych na
terenie nieruchomości odpadów komunalnych, realizowany obecnie na podstawie umów na
ich wywóz i płacenia z tego tytułu wynagrodzenia danemu przedsiębiorcy. Konsument
będzie zobowiązany do uiszczania na rzecz gminy opłaty za gospodarowanie opadami
komunalnymi, które odbierane będą przez przedsiębiorców wybranych przez gminę.
Do końca 2012 roku rady gmin są obowiązane podjąć uchwały w sprawie:
• stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz terminu,
częstotliwości i trybu ich uiszczania,
• szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w zamian za uiszczoną opłatę.
Wójt, burmistrz lub prezydent miasta są jednocześnie zobowiązani do poinformowania
właścicieli nieruchomości o nałożonych na nich w wyniku podjętych uchwał prawach i
obowiązkach. Konsumenci powinni zapoznać się z podjętymi przez gminę uchwałami - w
szczególności z terminami ich wejścia w życie. Indywidualne, dotychczas obowiązujące
umowy, powinny zostać rozwiązane przez konsumentów w takim czasie, by wygasały one z
dniem wprowadzenia przez gminę obowiązku uiszczania opłaty za gospodarowanie
odpadami komunalnymi, najpóźniej do 30 czerwca 2013 roku. Tym samym, jeżeli umowa
na wywóz odpadów komunalnych nie zostanie wypowiedziana w odpowiednim czasie tj. do
30 czerwca 2013 r., konsument będzie zobowiązany do uiszczania wynagrodzenia za wywóz
odpadów komunalnych z tytułu zawartej umowy oraz opłaty za gospodarowanie odpadami
komunalnymi uiszczanej na rzecz gminy.
Opracowanie: Delegatura UOKiK w Łodzi, marzec 2012 r.
